Yasuke — historia czarnoskórego samuraja
Niemal 500 lat temu do Japonii przybył wysoki mężczyzna pochodzący z Afryki. Zapisał się w historii jako jeden z pierwszych cudzoziemców służących w otoczeniu japońskiego możnowładcy i jest powszechnie znany jako pierwszy czarnoskóry samuraj. Jego losy inspirują twórców filmów i seriali. Yasuke (彌介), w popularnych opowieściach nazywany także Kuro-san, odcisnął ślad w dziejach feudalnej Japonii, choć znaczna część jego życia pozostaje tajemnicą.
Przybycie Yasuke do Japonii

W XVI wieku Japonia była podzielona politycznie. Poszczególnymi prowincjami władali miejscowi panowie feudalni, określani jako daimyō. Kontakty z odległymi częściami świata rozszerzyły się w epoce wielkich podróży morskich, kiedy europejscy żeglarze dotarli również do Japonii. Pierwszymi przybyszami z Europy byli Portugalczycy, którzy przywieźli własny język, religię i towary. Ich działalność obejmowała także handel niewolnikami. Osoby uprowadzone z Afryki i sprzedane na portugalskie statki bywały zmuszane do towarzyszenia swoim właścicielom w dalekich podróżach.
Na tym tle szczególnie niezwykłe są losy Afrykanina, który trafił do Japonii, a następnie znalazł się w służbie jednego z najpotężniejszych władców i zyskał miano samuraja. Dziś znamy go jako Yasuke — czarnoskórego samuraja. Nie ma jednak pewności, czy sam Yasuke przybył do Japonii jako niewolnik.
Kim był Yasuke?

O młodości Yasuke wiadomo bardzo niewiele. Niektórzy badacze rozważają, czy wcześniej był wojownikiem, co mogło ułatwić mu późniejsze wejście do służby w Japonii. W książce Japan’s Minorities pojawia się hipoteza, że pochodził z Mozambiku i pod koniec XVI wieku przybył do Japonii z włoskim jezuitą Alessandro Valignanem. Inne przypuszczenia wskazują między innymi Etiopię lub Nigerię. Żadna z tych propozycji nie pozwala jednak z całkowitą pewnością ustalić miejsca narodzin przyszłego samuraja w Japonii.
Valignano należał do ważnych organizatorów misji chrześcijańskich w Azji Wschodniej, a listy jezuity Luísa Fróisa stanowią istotną część zachowanych przekazów o Yasuke. Przybył on do Japonii w 1579 roku i zaliczał się do wcześnie odnotowanych afrykańskich przybyszów. Jego wygląd wywoływał ogromne zainteresowanie. Relacje opisują tłumy chcące go zobaczyć, napór na siedzibę jezuitów i niebezpieczny ścisk; późniejsze opowieści mówią nawet o ofiarach takiego zamieszania. Wieść o niezwykłym przybyszu dotarła w końcu do zaciekawionego daimyō.
Jak Yasuke znalazł się w służbie samurajskiej?

Kluczową rolę w życiu Yasuke odegrał Oda Nobunaga. Władca ten utorował drogę do zjednoczenia Japonii i podporządkował sobie znaczną część kraju. Interesował się także kulturą europejską oraz nowościami przywożonymi z zagranicy. Otaczał jezuitów ochroną i wspierał ich działalność, między innymi powstanie kościoła w Kioto.
Bliskie relacje Nobunagi z jezuitami sprawiły, że wkrótce dowiedział się o Yasuke i zapragnął go poznać. W kronice Shinchō kōki przybysza opisano jako wysokiego młodego mężczyznę obdarzonego niezwykłą siłą. Według przekazów mierzył ponad 180 cm, co na tle ówczesnej ludności Japonii czyniło go szczególnie wyróżniającą się postacią.
Zafascynowany daimyō miał początkowo sądzić, że skórę Yasuke zabarwiono tuszem. Polecił więc sprawdzić to przez umycie jego ciała. Imponował mu również wzrost przybysza. Choć dokładny poziom jego znajomości japońskiego nie jest pewny, Yasuke wywarł silne wrażenie na Nobunadze, który chętnie z nim rozmawiał. W 1581 roku Yasuke został przyjęty do jego służby. Przekazy wiążą z tym przyznanie środków utrzymania, mieszkania oraz miecza, często przedstawianego jako katana. Stał się członkiem otoczenia daimyō i służył mu wiernie. To niezwykła droga człowieka z Afryki do otoczenia japońskiej elity, choć dokładne znaczenie jego formalnego statusu nadal bywa przedmiotem dyskusji.
Dalsze losy Yasuke

Mimo niezwykłego awansu w społeczeństwie japońskim służba Yasuke u Nobunagi trwała krótko. W 1582 roku władcę zdradził Akechi Mitsuhide, jeden z jego najważniejszych dowódców. Atak na Nobunagę zakończył się jego gwałtowną śmiercią. Yasuke miał walczyć w obronie swojego pana podczas wydarzeń związanych z atakiem na Honnō-ji, jednak siły napastników okazały się przeważające.
Nobunaga, widząc brak możliwości ratunku, zginął, popełniając seppuku, historyczny rytuał samobójstwa związany z samurajskim pojęciem honoru. W jego tradycyjnej formie uczestniczył pomocnik mający skrócić cierpienie umierającego. Popularne opowieści przypisują Yasuke szczególną rolę w ostatnich chwilach Nobunagi, a nawet przekazanie jego głowy synowi. Nie należy jednak przedstawiać tych dramatycznych szczegółów jako pewnych, potwierdzonych faktów.
Po śmierci Nobunagi Yasuke udał się do jego syna, Nobutady, i miał walczyć również u jego boku. Nobutada także zginął po ataku wojsk Mitsuhidego. Yasuke nie popełnił seppuku, lecz oddał miecz i został wzięty do niewoli. W popularnych relacjach decyzję tę porównuje się z zachodnim zwyczajem poddania się, choć jego osobiste motywy nie są znane.
Mitsuhide nie nakazał zgładzenia Yasuke. Przekazy wskazują, że skierowano go z powrotem do jezuitów. Podobnie jak jego młodość, późniejsze lata pozostają zagadką. Twierdzenie, że resztę życia spędził wśród jezuitów, jest jedynie przypuszczeniem. Jego postać pojawiała się później w książkach i produkcjach telewizyjnych, między innymi w serialu anime Netflix „Yasuke” z 2021 roku. Choć wiele szczegółów nadal pozostaje nieznanych, niezwykła historia jego służby u samurajskiego władcy nie przestaje fascynować.
