Przejdź do treści
BŁYSKAWICZNA WYPRZEDAŻ Katany już w promocji + dodatkowe 10% rabatu z kodem -10% dodatkowo z kodem KATANA10
Do końca:
00d 00g 00m 00s

Bokken — drewniany miecz japoński

Bokken

Bokken jest dobrze znany zwłaszcza osobom ćwiczącym sztuki walki i miłośnikom kultury japońskiej. Choć wiele osób wie, że jest to drewniany miecz, nie wszyscy znają jego historię i zastosowania. Jak powstaje bokken? Czy do jego wykonania wybiera się szczególne gatunki drewna? Czym różnią się bokken, kidachi i bokutō? Czy służy wyłącznie do treningu? Jeśli chcesz poznać odpowiedzi i uporządkować wiedzę na ten temat, jesteś we właściwym miejscu.

Co to jest bokken?

Nazwa bokken, zapisywana po japońsku jako 木剣, oznacza drewniany miecz. Określenie to rozpowszechniło się przede wszystkim na Zachodzie, podczas gdy w Japonii częściej używa się słowa bokutō, 木刀. Rozwój drewnianych mieczy treningowych wiąże się z powstawaniem szkół szermierki, których tradycje sięgają średniowiecza, między innymi XIV wieku. Podstawowy bokken odwzorowuje kształt katany, lecz szerzej nazwa może odnosić się również do innych drewnianych mieczy. Podobnie potocznie słowem katana określa się czasem różne miecze japońskie, choć właściwie oznacza ono konkretny typ miecza.

Tsuba, czyli jelec osłaniający dłoń, nie występuje w każdym bokkenie. Jej obecność zależy od konstrukcji i wymagań szkoły. Bokken to broń przede wszystkim przeznaczona do treningu, która pozwala ćwiczyć bez ostrej stalowej głowni. Ma to duże znaczenie dla początkujących, ponieważ ostra katana może spowodować bardzo poważne obrażenia. Drewniany miecz również może jednak zranić i wymaga zachowania zasad bezpieczeństwa.

W Japonii szczególnie popularna jest opowieść o bokkenie używanym przez słynnego samuraja Miyamoto Musashiego (1584–1645). Musashi miał często walczyć drewnianym mieczem, a jego najbardziej znany pojedynek odbył się z Sasakim Kojirō. Według przekazu dwudziestoośmioletni wówczas Musashi zwyciężył, posługując się improwizowanym bokkenem wystruganym z wiosła. Jego upodobanie do tej broni bywa wiązane z osobistą filozofią i chęcią ograniczania rozlewu krwi, choć drewniana broń także mogła być śmiertelna.

Jak powstaje bokken?

Drewniana katana

Bokken jest z założenia wykonany z drewna. Często wybiera się odporny na uderzenia dąb, zwłaszcza japoński dąb biały lub czerwony. Wykorzystuje się także buna, czyli buk japoński, biwa — nieśplik japoński — oraz drewno yuzu. Spotyka się również egzemplarze z różnych odmian hebanu. Duża gęstość tego drewna sprawia, że miecz jest cięższy, co pozwala stosować go w innym rodzaju ćwiczeń.

W tradycyjnym rzemiośle używano między innymi dębów mających co najmniej 70–80 lat. Niektóre wolniej rosnące gatunki potrzebują nawet około 200 lat, aby osiągnąć odpowiednie rozmiary pnia. Drewno rozcina się najpierw wzdłuż na deski. Potem następuje tradycyjne suszenie na powietrzu, które może trwać rok. Współczesne suszenie kontrolowane pozwala znacznie skrócić ten czas, w niektórych procesach do około 15 dni. Następnie z deski wycina się zarys bokkena według szablonu, kształtuje jego sztych i część odpowiadającą krawędzi tnącej. Ostateczną sylwetkę nadaje się strugami. Rzemieślnik może korzystać z około dwudziestu różnych narzędzi o odmiennych kątach i krzywiznach. Pracę kończy wygładzenie powierzchni drobnoziarnistym papierem ściernym.

Bokken i jego odmiany

Jak wspomnieliśmy, bokken to drewniany miecz, ale określenie może obejmować także inne formy drewnianej broni. Istnieją różne modele, tworzone do konkretnych ćwiczeń technicznych lub odwzorowujące głownie inne niż katana.

Kidachi, zwane też kigatana, to drewniany odpowiednik tachi, czyli poprzednika katany. Zachowuje właściwe temu mieczowi proporcje długości, krzywiznę i smukłą sylwetkę. Wśród drewnianych mieczy spotyka się również uchigatana, późniejszą formę wywodzącą się z tradycji tachi. Jej drewniana wersja nie musi mieć odrębnej nazwy. Chokutō to z kolei prosty miecz bez charakterystycznej krzywizny katany, należący do starszej tradycji inspirowanej między innymi bronią chińską i koreańską. Nie jest tak powszechny, ale także występuje jako drewniana replika treningowa. Tak jak katanie towarzyszy krótsze wakizashi, drewniany długi miecz może mieć odpowiednik w postaci shotō, krótkiego miecza z drewna.

Również większe miecze japońskie wykonuje się w wersjach drewnianych. Daitō jest ogólnym określeniem długiego miecza, zwykle z głownią przekraczającą 60 cm. Nodachi lub ōdachi to miecze o szczególnie dużych rozmiarach, często z głownią powyżej 90 cm, wymagające użycia obu rąk. Ich drewniane odpowiedniki zazwyczaj nie mają osobnych nazw — mówi się po prostu na przykład o drewnianym nodachi. Warto wspomnieć też o nagamaki, broni z długą głownią i rękojeścią zajmującą niemal połowę całkowitej długości. Wersję drewnianą można określić jako mokusei nagamaki.

Suburitō, zwane również suburi bokken, jest grubsze i cięższe. Służy do rozwijania siły chwytu oraz pracy nad ruchem, zwłaszcza podczas suburi. Osobną konstrukcją jest shinai. Nie zalicza się go zwykle do bokkenów ani bokutō, ale warto o nim wspomnieć, ponieważ składa się z czterech bambusowych listew połączonych skórzanymi elementami. Występuje w różnych rozmiarach i jest używane przez osoby ćwiczące kendō.

Do czego służy bokken?

Bokken w treningu kendō

Podstawowym zastosowaniem bokkena jest oczywiście trening. Drewniana głownia pozwala poznawać ruchy bez ryzyka skaleczenia ostrzem, choć nadal wymaga ostrożności i odpowiedniego nadzoru. Nie jest to jedyna zaleta. Bokken wykorzystuje się w wielu sztukach walki, często do bardzo konkretnych ćwiczeń. W aikidō trening bronią drewnianą uzupełnia techniki wykonywane bez broni. Rozwija czujność, przewidywanie ruchów partnera oraz lepszą kontrolę własnego ustawienia i przemieszczania się. Szczególne znaczenie mają następujące formy ćwiczeń.

Suburi polega na powtarzaniu ruchów cięcia bez partnera. Pomaga rozwijać płynność ruchu i pracę pleców oraz barków. W aikidō ćwiczenia dwóch osób wyposażonych w bokken określa się jako kumitachi. Gdy jedna osoba używa miecza, a druga ćwiczy bez broni, wykonuje się tachi-dori, czyli techniki odbierania miecza, spotykane również w aikibudō. Bokken służy także do wykonywania kata. Kata to ustalona sekwencja ruchów, dzięki której doskonali się ich precyzję i poprawność. Takie formy występują nie tylko w aikidō, lecz również w judo, karate, iaidō, kendō, aikibudō, jōdō i innych tradycjach budō, choć używany sprzęt zależy od dyscypliny. W kendō bokken jest wykorzystywany do kata, podczas gdy w walce treningowej i sportowej używa się shinai.

Bokken nie jest więc jedynie ciekawostką. Odegrał ważną rolę w kulturze miecza i do dziś pozostaje zarówno narzędziem treningowym, jak i bronią wymagającą szacunku. To kolejny przykład tego, jak głęboko samuraje, ich miecze i tradycje wpisały się w historię oraz kulturę Japonii.

Odkryj wszystkie nasze modele japońskich katan